Shigeru Miyamoto, bedenker van Mario: een biografie in drie voorwerpen
Shigeru Miyamoto is geen visionaire kunstenaar maar een industrieel ontwerper. Hoe hij games maakt, in drie voorwerpen: een hanger, een ton en een theetafel.

👁 111 keer gelezen
Shigeru Miyamoto, geboren op 16 november 1952, wordt 74. Minder dan twee weken eerder, op 3 november 2026, kreeg hij de Japanse Orde van Cultuur; de lijst van het ministerie noemt hem game producer op het gebied van “mediakunst (games)”. Hij werkt sinds april 1977 bij Nintendo. Dat is 49 jaar bij één bedrijf. Meestal wordt hij beschreven als een kunstenaar met een visie. In de tientallen gesprekken waarin hij en zijn collega’s uitleggen hoe de games zijn gemaakt, zie ik iemand anders: een industrieel ontwerper die al een halve eeuw doet wat hij op de ontwerpopleiding heeft geleerd. Hij neemt een beperking en zoekt de vorm die het probleem oplost. Daarom vertel ik dit verhaal aan de hand van drie voorwerpen: de hanger die hem zijn baan opleverde, de ton die Mario laat springen en de tafel die hij bij Nintendo tot op de dag van vandaag zou omgooien.
Shigeru Miyamoto als kind: Sonobe, een vallei zonder televisie
Hij groeide op in Sonobe, een dorp in een riviervallei ongeveer dertig mijl ten noordwesten van Kyoto. Zijn vader gaf Engels. Er was geen televisie en bijna geen speelgoed, dus maakte hij zijn eigen speelgoed van hout en touw, gaf hij voorstellingen met zelfgemaakte poppen en tekende hij flipboekjes. Zo beschreef Nick Paumgarten het in zijn profiel in The New Yorker uit 2010, dat ook het beroemdste verhaal over zijn jeugd bevat: een jongen van zeven of acht vindt een gat in de grond, komt de volgende dag terug met een lantaarn en ontdekt een kleine grot met gangen naar andere ruimtes. Paumgarten voegt eraan toe dat Miyamoto het verhaal van de grot in de loop der jaren in varianten heeft verteld en dat het een nevelig maar onmisbaar onderdeel van zijn legende is geworden.
Toen NPR hem in 2015 naar de oorsprong van Zelda vroeg, had hij het niet over een grot. Hij vertelde over wandelingen bij Kobe in de bovenbouw van de basisschool en over een groot meer vlak bij de top van een berg.
“En op die inspiratie heb ik voortgebouwd toen we aan het spel The Legend of Zelda werkten en we dit grote avontuur in de open lucht maakten, waarin je door smalle, besloten ruimtes gaat en dan op dit prachtige meer stuit.”
Shigeru Miyamoto, NPR, 2015
Grot of meer, het mechanisme is hetzelfde en het keert zijn hele leven terug: iets wat hij met zijn eigen lichaam heeft ervaren, wordt een spelregel. Geen plot. Een regel. Hij wilde mangatekenaar worden en gaf dat op, om een reden die in zijn voordeel spreekt.
“er waren zoveel andere mangatekenaars van zo’n hoog niveau dat ik het gevoel had dat ik niet met hen kon concurreren”
Shigeru Miyamoto, NPR, 2015
De kledinghanger: een kraai, een olifant en president Yamauchi
Hij studeerde industrieel ontwerp aan de gemeentelijke kunsthogeschool van Kanazawa. Na zijn afstuderen regelde zijn vader via een gezamenlijke kennis een gesprek met Hiroshi Yamauchi, de president van Nintendo. Miyamoto nam zelfgemaakt speelgoed mee, waaronder twee houten kinderkledinghangers, een in de vorm van een kraai en een in de vorm van een olifant. Yamauchi nam hem aan als leerling bij de planningsafdeling. De eigen documenten van Nintendo zeggen het droog: april 1977, in dienst getreden. Ik vind die hanger mooi omdat de hele latere Miyamoto er al in zit. Het is een gebruiksvoorwerp. Het moet werken in de hand van een kind dat nog niet bij de kledingkast kan, en pas als het werkt, krijgt het een snavel.
De eerste jaren maakte hij geen games. Hij ontwierp arcadekasten en illustraties voor spellen die anderen hadden bedacht.
De ton: één knop en de geboorte van Mario
In 1981 zat de Amerikaanse vestiging van Nintendo met een magazijn vol arcademachines die niemand wilde. Het spel heette Radar Scope; The New Yorker schrijft over tweeduizend onverkochte kasten. Yamauchi droeg Miyamoto op een spel te bedenken dat erin kon.
“Maak games die beter verkopen!”
Hiroshi Yamauchi, aangehaald door Miyamoto, Iwata Asks, 2009
Hij schetste ideeën voor vijf spellen, de eerste met Popeye, een personage waarvoor Nintendo destijds een licentie had. Die licentie ketste af en hij moest eigen personages bedenken: een gorilla, een meisje en een klein mannetje met een pet. De kast had één knop. Wat moest die doen?
“Maar toen dachten we: ‘Wat zou je doen als er een ton op je af rolde?'”
Shigeru Miyamoto, Iwata Asks, 2009
Springen. De belangrijkste beweging uit de geschiedenis van games bestaat omdat de kast die was overgebleven van een mislukte shooter één knop had. Mario zelf is op dezelfde manier gebouwd, binnen een vierkant van 16 bij 16 pixels. Haar kun je daarin niet tekenen, dus draagt hij een pet. Een mond kun je niet tekenen, dus heeft hij een snor.
“Je hoeft geen mond te tekenen, en dat maakt een groot verschil.”
Shigeru Miyamoto, Iwata Asks, 2009
Super Mario Bros. verscheen op 13 september 1985 in Japan en The Legend of Zelda op 21 februari 1986, parallel gemaakt door hetzelfde kleine team.
De derde dimensie: een poppenkast in de ruimte
Midden jaren negentig wist niemand hoe een springspel er in 3D uit moest zien. Yoshiaki Koizumi herinnerde zich het moment van de beslissing.
“Hij kwam op een dag naar buiten en zei: ‘Deze ga ik regisseren.'”
Yoshiaki Koizumi, Iwata Asks, 2010
In Super Mario 64 wordt de camera vastgehouden door een personage binnen het spel, waardoor de camera, zoals Miyamoto het zegt, bijna zelf een personage is. Hij vergeleek het geheel met het opvoeren van poppenkastvoorstellingen in een 3D-spelruimte. Twee jaar later kwam Ocarina of Time, en daarmee het duidelijkste teken van hoe weinig hij geeft om wat meestal als het hart van een avonturenspel wordt gezien.
“Dus zelfs bij Ocarina of Time heb ik het nauwelijks over het verhaal gehad.”
Shigeru Miyamoto, Iwata Asks, 2011
Will Wright, de bedenker van The Sims, vatte het verschil tussen Miyamoto en de rest van de industrie het kortst samen.
“Miyamoto begint bij de kinesthetiek van de controller.”
Will Wright, The New Yorker, 2010
De theetafel: chabudai gaeshi en hoe Miyamoto games ontwerpt
In een klassieke Japanse honkbalstrip en animatieserie komt een scène voor waarin de vader tijdens de maaltijd de lage theetafel omgooit. In het Japans heet dat chabudai gaeshi. Bij Nintendo heeft de uitdrukking een eigen voetnoot in de interviews van het bedrijf. Daarin staat dat Miyamoto’s werkstijl met die scène is vergeleken vanwege zijn neiging om op het laatste moment met suggesties te komen waardoor iedereen anders moet rennen. Hij vindt het overdreven.
“Voor mij zou ‘omgooien’ betekenen dat ik met iets kwam als: ‘Eigenlijk was Link al die tijd een vrouw!'”
Shigeru Miyamoto, Iwata Asks, 2006
Waarom accepteert men dat? Omdat achter die gewoonte de vaardigheid zit die Satoru Iwata het meest in hem waardeerde.
“Miyamoto-san kan naar zijn eigen werk kijken alsof het van iemand anders is en zeggen: ‘Hier ontbreekt nog iets.'”
Satoru Iwata, Iwata Asks, 2011
Hoe weet hij wat er ontbreekt? Niet uit enquêtes: The New Yorker merkte op dat Nintendo geen focusgroepen gebruikt. Hij zet iemand die het spel niet kent ervoor en kijkt over diens schouder mee. Soms vraagt hij jongere makers hun eigen games met verwisselde handen te spelen, om zich te herinneren hoe een beginner zich voelt.
“Dat zit misschien wel in het spel, maar als Nakago-san het niet zag, dan zien andere spelers het misschien ook niet, en dat is hetzelfde als of het er helemaal niet in zit.”
Shigeru Miyamoto, aangehaald door Eiji Aonuma, Iwata Asks, 2009
Iwata onthield en verspreidde Miyamoto’s definitie van een idee: “iets wat meerdere problemen tegelijk oplost met één enkele aanpassing.” De sprong in Donkey Kong is zo’n idee. Mario’s pet ook. Als er één methode is, dan is het deze: niet toevoegen, maar de vorm vinden die meerdere dingen tegelijk regelt. Precies wat stoelontwerpers wordt geleerd.
| Uit het leven | In het spel | Bron |
|---|---|---|
| Een ton die op je af rolt | De springknop, Donkey Kong (1981) | Miyamoto, Iwata Asks |
| 16 bij 16 pixels is te weinig voor haar en een mond | Mario’s pet en snor | Miyamoto, Iwata Asks |
| Een meer vlak bij de top van een berg bij Kobe | Het avontuur in de open lucht van The Legend of Zelda (1986) | Miyamoto, NPR |
| Zwemmen na je veertigste | Mario’s zwemmen in Super Mario 64 (1996) | Miyamoto, NPR |
| Rommelen in de tuin | Pikmin (2001) | Iwata, Iwata Asks |
| Een hond nemen | Nintendogs (2005), 23,96 miljoen verkocht | Iwata, Iwata Asks |
| Elke dag op de weegschaal staan | Wii Fit (2007), 22,67 miljoen verkocht | Miyamoto, Iwata Asks |
Wii: een console voor moeders
Hij geeft toe dat hem werd afgeraden dit te doen.
“Er is me in het verleden verteld dat het beter is om mijn hobby’s niet met mijn werk te mengen, of dat je het best niet kunt proberen om van iets wat je door en door kent een product te maken”
Shigeru Miyamoto, Iwata Asks, 2007
Hij luisterde niet, en in 2006 kreeg de methode een eigen console. Volgens The New Yorker bedacht hij de Wii-controller en hielp hij die ontwerpen, en hij vatte het doel samen als een machine die moeders zouden willen hebben. De vorm van de afstandsbediening beschrijft hij in taal die je inmiddels herkent.
“Zodra we voor deze vorm kozen en de bediening met één hand kon, waren er in één keer meerdere problemen opgelost.”
Shigeru Miyamoto, Iwata Asks, 2006
Van de Wii werden volgens de rapporten van Nintendo 101,63 miljoen exemplaren verkocht en van Wii Sports 82,79 miljoen.
De top: Miyamoto als Fellow bij Nintendo
Zijn formele loopbaan is bescheidener dan je zou verwachten. Hij kwam pas in juni 2000 in de raad van bestuur van Nintendo, na 23 jaar bij het bedrijf, en werd in mei 2002 senior managing director en representative director. President is hij nooit geweest. Nadat Satoru Iwata op 11 juli 2015 overleed, schiep Nintendo een nieuwe functie, Fellow, en die bekleedt hij nog steeds als Executive Fellow en Representative Director. In de praktijk betekende dat dat hij verder keek dan games: hij presenteerde Super Mario Run op het podium van Apple in september 2016, hield toezicht op Super Nintendo World in Universal Studios Japan en produceert films. The Super Mario Bros. Movie (2023) bracht aan de box office 1,36 miljard dollar op en The Super Mario Galaxy Movie (2026) 1,01 miljard. De live-action The Legend of Zelda, die hij met Avi Arad produceert, verschijnt op 30 april 2027. Over films praat hij zoals over games.
“We willen niet eerst een releasedatum vastleggen en het productieschema daar vervolgens met dwang aan laten voldoen.”
Shigeru Miyamoto, aandeelhoudersvergadering van Nintendo, 27 juni 2025
Voor de consument, niet voor de baas
Takashi Tezuka, met wie hij de kaart van de eerste Zelda tekende, ging in juni dit jaar met pensioen. Miyamoto blijft, en volgens president Shuntaro Furukawa neemt hij elk jaar deel aan de opleiding van nieuwe medewerkers. Wat hij teams vertelt, is in zijn eigen woorden altijd hetzelfde.
“werk voor de consument, niet voor je baas.”
Shigeru Miyamoto, aandeelhoudersvergadering van Nintendo, 27 juni 2025
Terug naar de drie voorwerpen. De hanger zegt waar hij vandaan komt: een werkplaats waar iets eerst moet werken. De ton zegt hoe hij denkt: een beperking is geen obstakel maar een vraag. De tafel zegt waarom zijn games beter zijn dan die van anderen: in de laatste week kan hij naar zijn eigen werk kijken als een vreemde en heeft hij de moed het uit elkaar te halen. Hem een genie noemen is gemakkelijk, want dan hoef je niet na te denken over wat er van hem te leren valt. En dat is bijna alles. Het enige geniale eraan is dat hij het 49 jaar lang consequent heeft gedaan.
Bronnen
- Nick Paumgarten, “Master of Play”, The New Yorker, 2010
- NPR, vraaggesprek met Shigeru Miyamoto, 2015
- Iwata Asks: New Super Mario Bros. Wii
- Iwata Asks: Twilight Princess
- Iwata Asks: Nintendo DSi
- Iwata Asks: Wii Fit
- Iwata Asks: Wii Remote
- Nintendo, oproeping voor de aandeelhoudersvergadering van 2025
- Nintendo, vraag en antwoord van de aandeelhoudersvergadering van 2025
- MEXT, Orde van Cultuur 2026
- Nintendo IR: verkoopcijfers hardware en software
- Box Office Mojo
Foto: Shigeru Miyamoto, GDC 2007 - Vincent Diamante, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons.
More on this from HELDER
nieuws·Geschiedenis van The Legend of Zelda: 40 jaar verdwalen als krachtVeertig jaar Zelda in één betoog: de serie is op haar best als de speler weer mag verdwalen, van 1986 tot Breath of the Wild.

