Geschiedenis van The Legend of Zelda: 40 jaar verdwalen als kracht
Veertig jaar Zelda in één betoog: de serie is op haar best als de speler weer mag verdwalen, van 1986 tot Breath of the Wild.

👁 111 keer gelezen
Een man valt uit de lucht boven een land dat hij niet kent. Bergen, een bos, iets wat op ruïnes lijkt, en nergens een pijl die zegt waarheen. Dat beeld komt uit een game van 2023, maar de zin die het beschrijft werd op 1 februari 1985 met een stift op een whiteboard geschreven. Er stond: avontuur. The Legend of Zelda werd dit jaar 40. Mijn stelling in dit stuk: de serie beweegt niet in een rechte lijn, maar in een cirkel. Ongeveer elke twaalf jaar wordt ze zo goed in het leiden van de speler aan de hand dat ze haar eigen punt kwijtraakt, en dan herinnert iemand in Kyoto zich hoe het begon: in 1986 vertelde niemand je welke kant je op moest. De grootste successen van de serie zijn niet de momenten waarop ze iets toevoegde. Het zijn de momenten waarop ze het aandurfde mensen weer te laten verdwalen.
De releasedata hieronder zijn de Japanse. Verkoopcijfers komen uitsluitend uit de financiële rapporten van Nintendo, gemiddelde recensiescores van Metacritic zoals gelezen op 15 november 2026.
1985-1987: de geschiedenis van Zelda begint met een whiteboard en vijf bergen
In 2009 zette Satoru Iwata, toen president van Nintendo, de makers van de eerste Zelda om één tafel en vroeg hun hun oude papieren mee te nemen. Programmeur Toshihiko Nakago kwam met de eerste specificatie van de game, door Shigeru Miyamoto neergekrabbeld op een whiteboard dat gekopieerd kon worden. Die is gedateerd op 1 februari 1985. Op de ordner stond “Adventure Mario”, want de naam Zelda bestond nog niet, en een vijand die “Hakkai” heette werd later Ganon. Wat er in de papieren niet in staat, is een wereld. Takashi Tezuka weet alleen nog dat het begon met de dungeons.
“Er stonden ongeveer vijf bergen op het scherm, je ging naar het midden ervan en daar lag dan een dungeon. Meer was het niet.”
Toshihiko Nakago, Iwata Asks, 2009
De overworld, wat nu als de essentie van Zelda geldt, werd halverwege toegevoegd. Tezuka en Miyamoto tekenden de kaart samen met stiften op één lang vel, de een de linkerhelft en de ander de rechter. De game verscheen in Japan op 21 februari 1986 voor de Famicom Disk System en bereikte de Verenigde Staten op 22 augustus 1987. In hetzelfde gesprek zit een verhaal dat veel zegt over de Nintendo-methode: Tezuka legde de dungeons als een legpuzzel in elkaar om geheugen te besparen, maakte een fout en gebruikte maar de helft van de ruimte. Miyamoto vond het zo prima.
“Dus met de helft van het geheugen die over was, besloten we de Second Quest te maken”
Toshihiko Nakago, Iwata Asks, 2009
Een jaar later, op 14 januari 1987, schakelde Zelda II het gevecht en de dungeons over op een zijaanzicht. De serie was twaalf maanden oud en experimenteerde al op zichzelf.
1991-1993: het sjabloon van The Legend of Zelda en de naschoolse club
A Link to the Past (21 november 1991) legde de volgorde vast die het woord “Zelda” twintig jaar lang zou betekenen: een bovenaanzicht, dungeons die in een vaste reeks worden uitgespeeld, en in elk ervan een item dat de weg naar de volgende opent. Tezuka gaf later toe dat de productie een uitdaging was en dat hij daarom halverwege als director moest instappen.
Twee jaar later kwam een game waar niemand om had gevraagd. Een paar programmeurs testten na werktijd wat de Game Boy kon.
“Onze gewone werk deden we tijdens normale werkuren, en daarna werkten we eraan als een soort naschoolse clubactiviteit.”
Takashi Tezuka, Iwata Asks, 2009
Dat werd Link’s Awakening (6 juni 1993), met personages uit Mario-games die over het eiland lopen en een sfeer die aan televisie is ontleend.
“Ik had het erover om The Legend of Zelda: Link’s Awakening vorm te geven met een gevoel dat enigszins lijkt op Twin Peaks. Destijds was Twin Peaks behoorlijk populair. Het drama draaide helemaal om een klein aantal personages in een klein stadje.”
Takashi Tezuka, Iwata Asks, 2009
Eiji Aonuma, die de serie later zou overnemen, zegt dat Ocarina of Time er zonder dit game in zakformaat anders had uitgezien. Een curiositeit uit dezelfde jaren: in 1993-1994 verschenen er drie Zelda-games op de Philips CD-i, gemaakt onder licentie en niet door Nintendo. De officiële geschiedenis voor de 40e verjaardag op de Japanse site van Nintendo telt 20 games. Die drie staan er niet bij.
1998-2000: Ocarina of Time en de derde dimensie
Ocarina of Time (21 november 1998) heeft nog steeds een Metacritic-score van 99 van de 100. Het brak het sjabloon van 1991 niet. Het vertaalde het: de dungeons, de items en de volgorde bleven, de dimensie veranderde. Miyamoto deed niet alsof iemand wist hoe het zou aflopen.
“het was een enorm project om een game in 3D-polygonen te maken zonder vanaf het begin de uitkomst te kennen.”
Shigeru Miyamoto, Iwata Asks, 2011
Daarna kwam de tegenovergestelde opdracht: Miyamoto vroeg Aonuma of er in één jaar een nieuwe Zelda gemaakt kon worden met de modellen van Ocarina. Aonuma ging naar Yoshiaki Koizumi, die wilde helpen als hij de klok van Ocarina kon gebruiken voor een game waarin dezelfde momenten steeds opnieuw gespeeld worden. Het resultaat was het Three-Day System en Majora’s Mask (27 april 2000), 17 maanden na Ocarina.
“Ik weet ook nog dat ik tegen hem zei: ‘We maken dit zeker in één jaar!’ Als ik er nu op terugkijk, zei ik iets ongelooflijks tegen mijn baas!”
Eiji Aonuma, Iwata Asks, 2015
2001-2009: de splitsing in twee werkplaatsen
Na 2000 viel de serie in tweeën, en die splitsing verklaart alles wat daarna kwam. Aonuma vatte het samen: Nintendo maakte een 3D-Zelda en tegelijk een handheld-game met Capcom. Tezuka had de lijn met bovenaanzicht aan een externe studio overgedragen, en Iwata herinnerde zich zijn eigen reactie.
“Ik weet nog goed dat ik geschokt was toen ik dat hoorde. Ik dacht bijna dat het een vergissing moest zijn.”
Satoru Iwata, Iwata Asks, 2009
Capcom maakte de twee Oracle-games (2001) en The Minish Cap (2004), met Hidemaro Fujibayashi als director. Onthoud die naam. De kleine Zelda’s verhuisden daarna naar de Nintendo DS en de besturing met stylus, met Phantom Hourglass (2007) en Spirit Tracks (2009). De 2D-lijn werd de werkplaats waar dingen stuk mochten. De 3D-lijn droeg de verwachtingen. In 2000 liet Nintendo op zijn Space World-show een realistische Link zien; een jaar later een getekende.
“We twijfelden nooit aan ons verlangen om een compleet nieuwe Zelda-game te maken. Maar we merkten wel de negatieve reactie toen we hem aankondigden, dus we waren onzeker.”
Eiji Aonuma, Iwata Asks, 2013
The Wind Waker (13 december 2002) staat nu op 96 bij Metacritic. Destijds trok Nintendo zijn conclusie en plande de volgende grote Zelda als het tegenovergestelde: Twilight Princess (2 december 2006), een launchgame voor de Wii, dat 5,84 miljoen exemplaren verkocht op Wii en GameCube. Jaren later zag Iwata een patroon dat misschien wel de juiste zin over deze serie is.
“Elke keer als er een nieuwe Zelda-titel uitkomt, is er geen gebrek aan negatieve meningen, maar een jaar of twee later herzien mensen hun mening en stijgt de reputatie.”
Satoru Iwata, Iwata Asks, 2013
2011: het sjabloon verstart
Skyward Sword (23 november 2011), uitgebracht voor het 25-jarig jubileum en geregisseerd door Fujibayashi, inmiddels in dienst bij Nintendo, scoorde 93 bij critici en verkocht 3,52 miljoen exemplaren. Naast de 5,84 miljoen van zijn voorganger, op een console die meer dan 100 miljoen exemplaren verkocht, was dat een signaal. De diagnose kwam van de man die de serie bedacht. In 2011 gaf Aonuma toe dat recente Zelda’s makkelijker waren gemaakt zodat iedereen het einddoel kon bereiken, en dat zijn baas daar moeite mee had.
“Maar Miyamoto-san klaagt erover dat games waar je nergens op vastloopt, je niet als herinnering bijblijven.”
Eiji Aonuma, Iwata Asks, 2011
Voor mij is die zin de sleutel tot de hele geschiedenis. Het sjabloon van 1991, in 1998 vertaald naar 3D, werd twintig jaar lang gepolijst tot weg was wat in 1986 de kern vormde: de mogelijkheid om te verdwalen.
2013-2017: de tweede geboorte van Zelda met Breath of the Wild
De eerste barst verscheen waar altijd al meer mocht, in de 2D-lijn. In A Link Between Worlds (2013) huur je items bij een winkel en pak je de dungeons in een volgorde naar keuze aan.
“We hebben deze game gemaakt met het idee om de conventies van Zelda-games te heroverwegen, en we hebben echt allerlei uitdagingen aangepakt.”
Eiji Aonuma, Iwata Asks, 2013
Vier jaar later, op 3 maart 2017, kwam Breath of the Wild, geregisseerd door Fujibayashi en geproduceerd door Aonuma. Aan de horizon staat een berg en de vraag is of je hem kunt beklimmen. Dat kan. Dit jaar zei Fujibayashi onomwonden waar het idee vandaan kwam.
“Ook met The Legend of Zelda: Breath of the Wild keerden we bewust terug naar de kernprincipes van de gameplay van de eerste game in de serie, terwijl we een ervaring ontwikkelden die draait om verkennen en ontdekken in een uitgestrekte wereld.”
Hidemaro Fujibayashi, Ask the Developer, 2026
Daarom noem ik het een tweede geboorte en geen revolutie. Breath of the Wild groef het whiteboard van 1985 op onder dertig jaar gemakken, en de cijfers lieten zien wat mensen al die tijd hadden gewild.
| Game | Verkochte exemplaren (Nintendo-rapporten) | Metacritic |
|---|---|---|
| Breath of the Wild (2017) | 34,28 miljoen op Switch (30 sep 2026) plus 1,08 miljoen op Wii U | 97 |
| Tears of the Kingdom (2023) | 22,90 miljoen (30 sep 2026), waarvan 18,51 miljoen in het eerste kwartaal | 96 |
| Twilight Princess (2006) | 5,84 miljoen op Wii en GameCube | 96 (GameCube) |
| Link’s Awakening (2019) | 5,49 miljoen (31 mrt 2021) | 87 |
| Ocarina of Time (2026) | meer dan 5,2 miljoen in de eerste vier dagen | 95 |
| Echoes of Wisdom (2024) | 4,09 miljoen (31 mrt 2025) | 85 |
| Skyward Sword (2011) | 3,52 miljoen (31 mrt 2012) | 93 |
Nintendo publiceert cijfers per titel pas sinds het boekjaar dat in maart 2007 eindigde, dus in de tabel staan geen games uit 1986-2004. Elk cijfer is het laatste dat Nintendo voor die game heeft gerapporteerd.
2019-2026: Tears of the Kingdom en de cirkel sluit
Tears of the Kingdom (12 mei 2023) behield dezelfde wereld en gaf Link nieuwe handen. Fujibayashi zegt dat het idee begon met spelen met de gereedschappen uit de vorige game.
“Ik gebruikte bijvoorbeeld draaiende tandwielen als banden en bevestigde er vier aan een plank om een auto te maken.”
Hidemaro Fujibayashi, Ask the Developer, 2023
Echoes of Wisdom (26 september 2024) is het eerste hoofddeel waarin je als Zelda speelt, om een puur praktische reden.
“We dachten er aanvankelijk aan dat Link de hoofdpersoon zou zijn. Maar toen we ons richtten op de gameplay met echo’s en Link dingen liet kopiëren en plakken in het speelveld, zaten het zwaard en het schild in de weg.”
Eiji Aonuma, Ask the Developer, 2024
Voor de 40e verjaardag maakte Nintendo geen nieuwe Zelda. Het bouwde een oude opnieuw: Ocarina of Time voor Nintendo Switch 2, uitgebracht op 5 november 2026, verkocht in vier dagen meer dan 5,2 miljoen exemplaren. Het team voegde op verzoek van de producer snelreispunten toe, iedereen speelde het resultaat en de producer veranderde van mening.
“Dus hoewel ik degene was die voorstelde om warppunten toe te voegen, werkten ze uiteindelijk toch niet voor mij, en dus liet ik het team ze allemaal weer eruit halen.”
Eiji Aonuma, Ask the Developer, 2026
Gemak haalde de reis weg, en de reis bleek de inhoud te zijn. Een live-actionfilm, The Legend of Zelda, geregisseerd door Wes Ball en geproduceerd door Shigeru Miyamoto en Avi Arad, draait vanaf 30 april 2027 in de bioscoop.
Wat 40 jaar Zelda leert
Zet deze games op volgorde van hoeveel vrijheid ze gaven en je krijgt de letter U. Hoog in 1986: ga waar je wilt. Daarna een lange glijbaan waarin elk deel verfijnder, mooier en iets strakker is dan het vorige. Het dieptepunt rond 2011. En een scherpe terugkeer in 2017. Ik denk niet dat het middenstuk een vergissing was: zonder het strakke sjabloon was er geen Ocarina geweest, en zonder twintig jaar polijsten had niemand bij Nintendo een wereld kunnen bouwen waarin vrijheid na drie uur niet op verveling uitloopt. Maar voor het grootste deel van die 40 jaar betekende “beter” bij Zelda “gemakkelijker”, en de grootste sprong in verkoop en scores kwam toen iemand die gemakken wegnam. Op het whiteboard van 1 februari 1985 stond geen verhaal, geen prinses en geen Triforce. Er stond één woord, en de serie wint nog steeds als ze dat woord serieus neemt.
Bronnen
- Nintendo (Japan), geschiedenis van de serie voor de 40e verjaardag
- Iwata Asks: The History of Handheld The Legend of Zelda Games
- Iwata Asks: New Super Mario Bros. Wii, Volume 2
- Iwata Asks: Ocarina of Time 3D
- Iwata Asks: Majora’s Mask 3D
- Iwata Asks: The Wind Waker HD
- Iwata Asks: A Link Between Worlds
- Ask the Developer: Tears of the Kingdom
- Ask the Developer: Echoes of Wisdom
- Ask the Developer: Ocarina of Time
- Nintendo IR: softwareverkoop
- Metacritic
Beeld: The Legend of Zelda: Tears of the Kingdom, © Nintendo.
More on this from HELDER
handleidingen·Valse stickers op de parkeerautomaat: zo herkent u quishing

