AI voor leerlingen met extra ondersteuningsbehoeften
Gebruik AI om lesmateriaal toegankelijker te maken, zonder leerlinggegevens te delen. Met stappenplan, aandachtspunten en een kopieerbare prompt.
👁 113 keer gelezen
Bij het aanpassen van lesmateriaal voor leerlingen met extra ondersteuningsbehoeften is AI vooral handig als generator van een alternatieve versie: een eenvoudigere tekst, instructies in stappen, een werkblad met meer witruimte of een versie om te beluisteren. De belangrijkste regel: beschrijf in de chat de ondersteuningsbehoefte, niet de leerling. Een verslag of diagnose van een zorgverlener kan gezondheidsgegevens bevatten. De leerkracht blijft verantwoordelijk voor de gekozen aanpassingen.
Dit artikel maakt deel uit van de reeks AI in het onderwijs voor leerkrachten en onderwijsprofessionals. Stand van zaken: 12 oktober 2026. Dit is algemene informatie, geen juridisch advies. In andere artikelen bespreek ik hoe je AI kunt gebruiken voor toetsen en lesvoorbereiding; hier gaat het om aanpassingen voor leerlingen met extra ondersteuningsbehoeften.
Privacy en de grenzen van AI
- De AVG en gezondheidsgegevens - Artikel 9, lid 1, van de AVG beschouwt gegevens over gezondheid als een bijzondere categorie persoonsgegevens. De verwerking ervan is in principe verboden, tenzij een uitzondering uit artikel 9, lid 2, van toepassing is. Een diagnose, verslag van een zorgverlener of informatie over een ziekte kan gezondheidsgegevens bevatten.
- De AI Act - Systemen die bedoeld zijn om leerresultaten te beoordelen, vallen onder hoog risico (bijlage III, punt 3). Emotieherkenning in onderwijsinstellingen is verboden sinds 2 februari 2025 (artikel 5, lid 1, onder f).
Praktisch betekent dit dat AI niet bepaalt welke aanpassingen een leerling nodig heeft en geen documenten van zorgverleners hoort te krijgen. Geef de tool het lesmateriaal en een algemene beschrijving, zoals: “De leerling heeft kortere zinnen en instructies in stappen nodig.” Als die beschrijving niemand identificeerbaar maakt, kan het model ermee werken zonder dat je leerlinggegevens deelt.
Waar AI goed bij kan helpen
| Behoefte, algemeen omschreven | Wat je AI kunt vragen | Wat je controleert |
|---|---|---|
| Moeite met lezen, bijvoorbeeld door dyslexie | Een tekst met kortere zinnen, de belangrijkste woorden vetgedrukt, een woordenlijst met moeilijke woorden en genummerde instructies | Of de vereenvoudiging geen leerstof weglaat die bij de leerdoelen hoort |
| Moeite met concentreren | Een opdracht verdeeld in 3-5 stappen, met ruimte om stappen af te vinken en kortere tekstblokken | Of de stappen in de juiste volgorde uitvoerbaar zijn |
| De instructietaal minder goed beheersen | Een vereenvoudigde tekst met een woordenlijst in een taal die de leerling kent | Of vaktermen correct zijn vertaald |
| Langzamer schrijven | Een toetsversie met minder opdrachten, maar dezelfde leerdoelen | Of elk leerdoel nog steeds wordt getoetst |
| Extra uitdaging nodig hebben | Een verdiepende opdracht, een open probleem of een miniproject | Of de opdracht nog aansluit bij de les |
| Informatie beter opnemen door te luisteren | Een versie om te beluisteren; NotebookLM, nu Gemini Notebook, kan audiosamenvattingen maken | Of de samenvatting de inhoud van het lesmateriaal trouw weergeeft |
Zo maak je stap voor stap aangepast lesmateriaal
- Begin met de basisversie. Het lesmateriaal voor de hele klas is het uitgangspunt. Een aanpassing is een variant, geen aparte les.
- Vertaal aanbevelingen naar concrete behoeften. Noteer aanbevelingen uit een verslag voor jezelf, bijvoorbeeld “extra tijd” of “kortere instructies”. Deel met de chat alleen de lijst met aanpassingen, zonder diagnose, naam of klas.
- Voeg het materiaal en de aanpassingen toe. Vraag om een versie die de leerdoelen en vereiste leerstof behoudt.
- Laat de leerdoelen naast elkaar zetten. Vraag het model aan te geven welke doelen uit de basisversie in de aangepaste versie staan en waar. Ontbreekt er een doel, dan kan de aangepaste versie te ver van de basis afwijken.
- Controleer of het materiaal goed afdrukt. Kies een schreefloos lettertype, meer witruimte en minder onderdelen per pagina. Het model kan een indeling voorstellen; de opmaak doe je zelf in een tekstverwerker.
- Geef leerlingen waar mogelijk een keuze. Bied bijvoorbeeld een leesversie en een luisterversie aan voor iedereen die dat wil. Zo hoeft een leerling niet als enige een “ander” werkblad te krijgen.
- Leg vast wat je hebt gedaan, niet waarmee. Noteer aanpassingen in de gebruikelijke onderwijsdocumentatie. De tool waarmee je een werkblad maakt, verandert niets aan de aard van de ondersteuning.
Wanneer AI niet helpt of zelfs schadelijk kan zijn
- Een diagnose stellen. Vragen als “heeft deze leerling dyslexie?” of “heeft deze leerling ADHD?” zijn geen taak voor een chatbot. Een bevoegde professional stelt een diagnose; een leerkracht kan zorgen over de ondersteuning bespreken via de daarvoor bestemde kanalen.
- Informatie over een leerling delen. Plak geen gedragsbeschrijvingen, werk van een leerling met diens naam of aantekeningen van gesprekken met ouders in een chatbot.
- Leerprestaties beoordelen. De AI Act beschouwt systemen die bedoeld zijn om leerresultaten te beoordelen als hoog risico (bijlage III, punt 3). Emotieherkenning in onderwijsinstellingen is sinds 2 februari 2025 verboden (artikel 5, lid 1, onder f). Vermijd apps die “de emoties van een leerling analyseren”.
- Te veel vereenvoudigen. Een vereenvoudigde tekst moet nog steeds hetzelfde leren. Modellen laten soms juist een moeilijk, maar verplicht begrip weg.
- De leerling zelfstandig AI laten gebruiken. Voor een ChatGPT-account geldt een minimumleeftijd van 13 jaar; onder de 18 is toestemming van een ouder vereist. Claude is alleen voor volwassenen. Controleer bij de aanbieder welke voorwaarden voor jouw situatie gelden.
Kopieerbare prompt voor aangepast lesmateriaal
De prompt hieronder is een Nederlandse vertaling van het oorspronkelijke Poolse testmateriaal. Het is geen nieuw geteste Nederlandse prompt.
Je bent leerkracht in het vak [vak] en specialist in het aanpassen van lesmateriaal. Maak een aangepaste versie van het materiaal hieronder voor klas [nummer]. Aanpassingen, zonder leerlinggegevens: [bijvoorbeeld: korte zinnen van maximaal 12 woorden, instructies verdeeld in stappen, de belangrijkste woorden vetgedrukt, een woordenlijst met 5 moeilijke woorden, minder opdrachten met dezelfde leerdoelen]. Afspraken: - behoud alle lesdoelen en begrippen die bij de leerstof horen: [vermeld ze], - voeg geen inhoud toe die niet in het materiaal staat, - stel een afdrukindeling voor, met lettertype, witruimte en het aantal onderdelen per pagina. Maak aan het einde een tabel: leerdoel uit de basisversie | waar het in de aangepaste versie staat. Als een leerdoel ontbreekt, vermeld dat dan duidelijk. LESMATERIAAL: [plak hier het materiaal voor de hele klas]
Met welk account kun je werken?
Een schoolaccount heeft de voorkeur: Gemini for Education is beschikbaar in elke editie van Google Workspace for Education. Volgens Google gebruikt het bedrijf de gegevens niet om modellen te trainen. Copilot Chat is beschikbaar bij een A1-, A3- of A5-licentie. Schakel je bij een persoonlijk ChatGPT-account in de instellingen onder Data controls de optie “Improve the model for everyone” uit, of gebruik een tijdelijke chat. Bij een goed geanonimiseerde opdracht, zoals het voorbeeld hierboven, deel je geen persoonsgegevens met de tool. Meer over de regels lees je in het artikel over de AVG en AI op school; over beoordelingen in de eerste leerjaren lees je in AI voor beschrijvende beoordelingen.
Veelgestelde vragen
Kan ik een verslag van een zorgverlener in ChatGPT plakken om aanbevelingen te laten opsommen?
Nee. Een verslag kan gezondheidsgegevens bevatten, een bijzondere categorie persoonsgegevens onder artikel 9 van de AVG. Noteer de aanbevelingen zelf en deel met de chat alleen de lijst met aanpassingen.
Kan AI een leerling met dyslexie helpen?
Ja, als hulpmiddel om teksten korter en duidelijker te maken of om een luisterversie te maken. AI vervangt geen begeleiding of aanbevelingen van een bevoegde professional.
Zijn aanpassingen met AI toegestaan?
De aanpassing moet aansluiten bij de behoeften van de leerling en de leerdoelen behouden. De tool doet er niet toe; de leerkracht blijft verantwoordelijk voor de inhoud.
Welke gratis AI-tools zijn er voor vereenvoudigde teksten?
Je kunt een gratis chat gebruiken met een schoolaccount, zoals Gemini for Education of Copilot Chat. NotebookLM, nu Gemini Notebook, kan audio maken op basis van je eigen materiaal. Controleer bij de aanbieders welke functies en voorwaarden voor jouw account gelden.
Mag een leerling met extra ondersteuningsbehoeften tijdens de les zelf AI gebruiken?
Dat hangt af van de regels van de school en de afspraken met de leerkracht. Als het mag, is een schoolaccount een betere keuze. Een leerstand die vragen stelt in plaats van kant-en-klare antwoorden te geven, kan daarbij helpen.
Google · Jouw bronnenHoger in Google - met één klikToevoegen aan voorkeursbronnen →Bronnen
- Welke persoonsgegevens als bijzonder gevoelig gelden (Europese Commissie)
- EU AI Omnibus enters into force (White & Case, 2026)
- Data controls in ChatGPT (OpenAI Help Center, geraadpleegd op 12-10-2026)
Lees ook
- AI voor beschrijvende beoordelingen
- NotebookLM om te leren en AI om stap voor stap wiskunde te leren
More on this from HELDER
handleidingen·AI voor advocaten: tools, beroepsgeheim en regelsWelke AI-tools zijn geschikt voor advocaten? Lees wat beroepsgeheim, AVG en de AI Act betekenen en waarom je AI-resultaten altijd moet controleren.