Sam Bankman-Fried en de val van FTX: wat er in 9 dagen gebeurde

👁 111 keer gelezen

Op 2 november 2022 publiceerde CoinDesk één document: de balans van Alameda Research, het fonds van Sam Bankman-Fried. Negen dagen later vroeg de cryptobeurs FTX, die in januari nog op 32 miljard dollar werd gewaardeerd, faillissement aan. De nieuwe bestuurder van het bedrijf, die eerder de brokstukken van Enron had opgeruimd, schreef de rechtbank dat hij in zijn loopbaan nog nooit zo’n totale afwezigheid van controle had gezien. Het is een extreem geval in deze serie, maar juist daarom de moeite waard om te kennen: het laat zien wat er overblijft van een bedrijf waarin niemand boven de topman staat.

Negen dagen: zo ging FTX ten onder

Uit de balans die CoinDesk openbaarde, bleek dat de grootste post in de activa van Alameda, ter waarde van 14,6 miljard dollar, FTT was: de token die de beurs FTX zelf had uitgegeven. Het fonds en de beurs, formeel twee bedrijven van dezelfde oprichter, rustten dus voor een groot deel op waarde die ze zelf hadden gecreëerd.

• 6 november. Changpeng Zhao, de baas van de concurrerende beurs Binance, kondigt aan dat zijn bedrijf de FTT-tokens die het bezit gaat verkopen. Klanten beginnen hun geld op te nemen. Volgens Reuters trokken ze binnen 72 uur ongeveer 6 miljard dollar terug.
• 8 november. Binance en Bankman-Fried maken een niet-bindende intentieverklaring bekend over een overname van FTX. Rond de nacht van 8 op 9 november stopt FTX met het uitbetalen van opnames.
• 9-10 november. Binance trekt zich terug, onder verwijzing naar de uitkomsten van het onderzoek naar de boeken en berichten in de media. Sequoia Capital laat beleggers weten dat het de 214 miljoen dollar die het in FTX had gestoken op nul waardeert.
• 11 november. FTX, Alameda en ruim honderd gelieerde bedrijven dienen in Delaware een faillissementsaanvraag in. Bankman-Fried treedt af als topman. Hij wordt opgevolgd door John J. Ray III, specialist in herstructureringen.

Wat het nieuwe bestuur aantrof

De eerste verklaring van Ray aan de rechtbank, van 17 november 2022, leest als een lijst van alles wat er in het bedrijf niet was. Ray schreef dat hij in zijn loopbaan nog nooit zo’n volledige ineenstorting van interne controles en zo’n totaal gebrek aan betrouwbare financiële informatie had meegemaakt. Volgens Reuters en Axios, die over dit document berichtten, hielden veel bedrijven van de groep nooit een bestuursvergadering, was het niet mogelijk een volledige lijst van medewerkers of bankrekeningen op te stellen en werden verzoeken om geld uit te betalen in een chat goedgekeurd met emoticons.

Daarmee is de vraag beantwoord wat het bestuur van FTX deed. Niets, want in de praktijk was er niemand die iets kon doen. Ray beschreef de groep als een verzameling silo’s onder controle van Bankman-Fried, waarin twee van zijn medewerkers minderheidsbelangen hadden. De beleggers die FTX geld gaven op basis van een waardering van 32 miljard dollar, onder wie Sequoia, hadden geen enkel reëel toezicht op het bedrijf. Sequoia schreef later aan zijn beleggers dat het zich bezighoudt met het nemen van risico’s.

Er was geen raad die de topman kon ontslaan. De topman werd ontslagen door de faillissementsrechter.

Veroordeling en de rekening

Bankman-Fried werd op 12 december 2022 op de Bahama’s aangehouden en aan de Verenigde Staten uitgeleverd. Zijn naaste medewerkers, onder wie Caroline Ellison, de voormalige leidinggevende van Alameda, bekenden schuld en getuigden tegen hem. Op 2 november 2023, precies een jaar na het artikel van CoinDesk, verklaarde een jury in New York hem schuldig op alle zeven punten van de tenlastelegging. Op 28 maart 2024 veroordeelde rechter Lewis Kaplan hem tot 25 jaar cel en de verbeurdverklaring van ongeveer 11 miljard dollar. Volgens de rechter verloren klanten van FTX 8 miljard dollar, beleggers 1,7 miljard en de geldschieters van Alameda 1,3 miljard.

De zaak loopt nog. Op 12 juni 2026 bevestigde het federale hof van beroep voor het Tweede Circuit het vonnis. In september 2026 diende Bankman-Fried een verzoekschrift in bij het Hooggerechtshof van de VS, dat op 12 november 2026 nog niet had besloten of het de zaak in behandeling neemt. Ook heeft hij een verzoek om gratie ingediend, waarop publiekelijk geen reactie is gekomen.

Waardering voor en na

De laatste rij vraagt om uitleg, want ze lijkt op een happy end. De vorderingen van klanten worden in dollars berekend tegen de koersen van de dag van het faillissement, dus van november 2022. Wie bitcoin op FTX had staan, krijgt de waarde van toen terug en niet die van nu. Beleggers die aandelen in de beurs zelf hadden gekocht, kregen zo’n vergoeding niet.

Wat dit leert in de context van Nvidia

Voor alle duidelijkheid: Nvidia is geen FTX. Bankman-Fried is veroordeeld voor fraude, tegen Jensen Huang heeft niemand een aanklacht geformuleerd, en Nvidia is een beursgenoteerd bedrijf met een accountantscontrole, kwartaalcijfers en een raad die, afgezien van hemzelf, uitsluitend uit onafhankelijke bestuurders bestaat. Deze zaak staat om een andere reden in de serie: het is een extreem voorbeeld dat laat zien waarom raden van commissarissen eigenlijk bestaan.

FTX laat zien dat een vertrouwenscrisis, als er niemand boven de topman staat, in dagen eindigt en niet in maanden, en dat de leiding dan niet door een opvolger wordt overgenomen, maar door een rechtbank en een externe bewindvoerder. Nvidia had wat FTX miste: een raad die het aftreden van de topman kon aanvaarden en in hetzelfde document een waarnemend topman kon aanwijzen. Het had ook iets wat FTX niet had overleefd: geld uit echte verkoop, met meer dan 90 miljard dollar omzet in één kwartaal. Daarom daalde de koers in vijftien dagen met bijna een kwart en niet naar nul. De kroniek van die dagen beschrijf ik in het rapport Vijftien dagen die Nvidia veranderden.

Veelgestelde vragen

Waarom ging de cryptobeurs FTX failliet?

Na het artikel van CoinDesk van 2 november 2022 over de balans van Alameda en de aankondiging van Binance dat het zijn FTT-tokens zou verkopen, begonnen klanten massaal hun geld op te nemen. FTX kon dat niet dekken, omdat volgens het openbaar ministerie en het vonnis het geld van klanten naar Alameda was gegaan. Op 11 november 2022 vroeg het bedrijf faillissement aan.

Tot hoeveel jaar is Sam Bankman-Fried veroordeeld?

Op 28 maart 2024 tot 25 jaar cel, met verbeurdverklaring van ongeveer 11 miljard dollar. Het hof van beroep bevestigde het vonnis op 12 juni 2026.

Hebben klanten van FTX hun geld teruggekregen?

Het faillissementsplan dat op 7 oktober 2024 is bevestigd, bepaalt dat 98 procent van de schuldeisers circa 119 procent van zijn vordering krijgt, maar berekend tegen de koersen van de dag van het faillissement in november 2022.

Tech-CEO-schandalen: Tech-CEO’s en schandalen: Intel, OpenAI, Uber, WeWork, Theranos, FTX, Nvidia

Kinetyra