Vier AI-modellen getest: waarom ik nog steeds zelf schrijf

👁 114 keer gelezen

Ik begin met een bekentenis die me als AI-enthousiasteling eigenlijk zou moeten diskwalificeren: geen van de vier modellen schreef een tekst die ik onder mijn eigen naam zou willen publiceren. Dat zeg ik niet als een verbitterde vakman die zijn werk tegen machines probeert te beschermen. Ik zeg het na een uur eerlijk experimenteren, met vier tabbladen open en in elk hetzelfde verzoek. Het onderwerp was eenvoudig en ondankbaar: schrijf een essay over waarom mensen zijn gestopt met het lezen van lange teksten. Niets bijzonders. Iets wat ik zelf in twee uur zou schrijven, terwijl ik klaagde over de koffie en mijn gebrek aan discipline.

Ik wilde niet zien welk model het “beste” was - een vraag voor mensen die liever lijstjes bekijken dan lezen - maar hoe elk model denkt. Of doet alsof het denkt. Dat is het interessantste eraan: vier verschillende temperamenten, vier manieren om de plank mis te slaan als het gaat om hoe schrijven werkt.

De eerste: de ijverige leerling die nooit een slechte dag heeft

Het eerste model schreef een tekst die op elke middelbare school een tien zou krijgen. Een inleidende alinea met een stelling, drie argumenten, een tegenargument om objectief te lijken en een keurige afronding. Alles stond op zijn plek, als het bestek op tafel in een hotel waar niemand voor het eten komt. Ik las de tekst twee keer en besefte bij de tweede lezing dat ik me geen enkele zin kon herinneren.

Dat is een fenomeen dat we onderschatten. Deze modellen beheersen de vorm tot in de puntjes, maar vorm zonder warmte is als een goed gesneden pak op een paspop. Alles klopt, niets leeft. De brave leerling schreef dat “we in een tijd van informatieoverbelasting leven” - een zin waarop eigenlijk een boete zou moeten staan - en dat “het de moeite waard is om even stil te staan”. Zeker. Het is altijd de moeite waard. Dit is de taal van iemand die nooit iets op het spel heeft gezet, omdat die niets te verliezen heeft.

Maar ik moet eerlijk blijven, want een essay is geen vonnis. Als ik een geraamte nodig had - een heldere, logische structuur waaraan ik zelf vlees kan hangen - zou dit model onmisbaar zijn. Het schrijft geen teksten. Het bouwt steigers. En wie het vraagt een fresco te schilderen, in plaats van blij te zijn dat er een muur staat, begrijpt niet waar het goed in is.

De tweede: de dichter die één glas te veel op heeft

Het tweede model was de eerste drie alinea’s mijn favoriet. Het begon met een scène: regen, een telefoon, een duim die sneller over het scherm veegt dan het oog kan lezen. Ik dacht: kijk eens aan, dit model heeft gevoel voor taal. De metaforen volgden elkaar snel op, de zinnen hadden ritme en er stond zelfs een gewaagde vergelijking in tussen aandacht en een munt die onderhevig is aan inflatie. Niet slecht. Bijna van mij.

Toen deed het model wat getalenteerde mensen zonder redacteur vaak doen: het kon niet ophouden. Elke alinea moest beter zijn dan de vorige, elke zin voegde weer een versiering toe, tot de hele tekst bezweek onder het gewicht van zijn eigen schoonheid. Het was alsof je praat met iemand die op een bepaald moment merkt hoe gevat die is en vanaf dat moment alleen nog met zijn spiegelbeeld in het raam praat.

Een model dat mooi schrijft, is gevaarlijker dan een model dat vlak schrijft. Vlakheid zie je meteen. Leegte in metaforen kan lang genoeg voor diepgang doorgaan om een vermoeide lezer te misleiden.

En daarmee kom ik bij wat me tijdens dit experiment het meest opviel. We beoordelen teksten op basis van onze eerste indruk, want zo lezen we alles op internet. En juist die eerste indruk beheersen modellen het best. Ze zijn meesters in verleiden in drie zinnen. Het probleem begint bij de dertigste, wanneer ze niet langer hoeven te imponeren, maar een gedachte moeten ontwikkelen. En gedachten, zo blijkt, heeft geen van die modellen echt.

De derde: de kroniekschrijver die bang is voor zijn eigen schaduw

Het derde model maakte op een andere manier indruk op me: het was zo voorzichtig dat het bijna verlamd raakte. Om de andere zin begon met “toch is het goed om op te merken”, “aan de andere kant” of “je kunt niet eenduidig stellen”. Het was een tekst van iemand die vooral bang is iemand voor het hoofd te stoten. Ik begrijp waar dat vandaan komt: deze modellen zijn getraind om niet te kwetsen, niet te overdrijven en geen stellingen in te nemen die ze niet voor de rechter zouden kunnen verdedigen. Ze zijn tot diplomaten gemaakt. En een diplomaat is de laatste persoon aan wie ik een essay zou toevertrouwen.

Een essay leeft van eenzijdigheid. Van met je vuist op tafel slaan en zeggen: zo zit het, en wie het er niet mee eens is, schrijft zelf maar iets. Dit model kon niet met zijn vuist op tafel slaan, omdat het bang was een glas te breken. Elke gedurfde gedachte verwaterde het meteen met een voorbehoud, tot er van de hele tekst een lauwe brij overbleef waarin geen enkele overtuiging kon landen.

De slechtste teksten ter wereld zijn niet de domme. Het zijn de teksten die niets op het spel zetten. Het derde model was daar een monument voor. Ik las het met het groeiende gevoel dat ik praatte met iemand die op elke vraag “dat hangt ervan af” antwoordt en zich vervolgens afvraagt waarom niemand hem uitnodigt voor een tweede kop koffie.

De vierde: de nar die soms de waarheid spreekt

Het vierde model was het vreemdste en kwam misschien nog het dichtst bij wat ik karakter zou noemen. Het maakte een grap. Het dwaalde af van het onderwerp en kwam later via een andere route terug. Er stond één zin in die tegen het onbeschofte aan zat en juist daarom levendig was. Even dacht ik: hé, dit model begrijpt waar het om draait.

En toen verzon hetzelfde model halverwege de tekst een onderzoek. Het noemde een instituut, een percentage en een jaartal. Alles klonk geloofwaardig en alles was van het eerste tot het laatste cijfer verzonnen. Ik controleerde het, zoals ik altijd doe, en vond geen spoor van die instelling. Dat is de schaduwkant van temperament: een model dat durft, durft ook te liegen. Met dezelfde soepele zelfverzekerdheid waarmee het de waarheid vertelt.

Toen begreep ik iets wat ik nu steeds zeg tegen iedereen die me naar deze tools vraagt. Karakter en hallucinaties komen uit dezelfde bron voort. Het model dat het interessantst klinkt, is tegelijk het model dat je het minst op zijn woord kunt geloven. Saai is veilig. Gevatheid liegt. Kies verstandig, want je krijgt die twee dingen niet tegelijk, althans vandaag nog niet.

Wat ik eigenlijk heb vergeleken

Na een uur had ik vier teksten en één ongemakkelijke gedachte. Ik had geen modellen vergeleken, maar vier karikaturen van de schrijver die ik zelf op slechte dagen kan zijn. De brave leerling die zich achter structuur verschuilt omdat die niets te zeggen heeft. De dichter die verliefd is geworden op zijn eigen stem. De lafaard die elke zin indekt. En de nar die voor een goede pointe de feiten verdraait. Deze modellen zijn geen vreemde bezoekers. Het zijn spiegels. Ze laten onze eigen schrijfgewoonten zien, maar dan zonder de schaamte die ze normaal gesproken afremt.

Daar zit het hem in. Iemand die schrijft, staat telkens even stil. Die leest de laatste zin terug en denkt: nee, dat klinkt stom. Die schrapt. Die twijfelt. Die innerlijke redacteur, dat voortdurende “weet ik dit wel zeker?”, is precies wat geen van deze modellen heeft. Ze produceren eindeloos hun eerste ingeving, met perfecte soepelheid en zonder ook maar een moment te aarzelen. Terwijl schrijven voor een groot deel juist uit aarzelen bestaat. Een goede zin is meestal de derde versie van een slechte.

Begrijp me niet verkeerd: ik gebruik deze tools elke dag en zou ze voor geen goud willen missen. Maar ik gebruik ze zoals een timmerman een elektrische zaag gebruikt: voor het grove werk, om op maat te zagen en uren te besparen op dingen waarvoor je geen ziel nodig hebt. Het fijne schuurwerk doet niemand voor me. Geen model beslist welke zin blijft en welke in de prullenbak verdwijnt, want daarvoor is iets nodig wat ze niet hebben: er moet iets op het spel staan. Het risico dat ik mezelf belachelijk maak. Een gezicht achter de tekst.

Waarom ik toch zelf blijf schrijven

Ik had die vier teksten aan elkaar kunnen naaien, er een paar eigen zinnen aan kunnen toevoegen en het geheel kunnen publiceren. Waarschijnlijk had niemand het gemerkt. Dat is trouwens precies wat er nu op de helft van het internet gebeurt. Daarom klinkt de helft van het internet als één heel vermoeid persoon die over niets praat. Een patchwork van vier modellen is geen stem. Het is een gemiddelde van stemmen, en een gemiddelde heeft nog nooit iemand geraakt.

Wat een levende tekst onderscheidt van een gegenereerde tekst, heeft niets met grammatica te maken en zelfs niet met het idee. Het gaat erom dat iemand verantwoordelijk is voor de zinnen. Als ik schrijf dat het derde model een lafaard was, sta ik zelf achter dat oordeel. Niet een algoritme dat het een moment later weer ontkent als ik daarom vraag. Verantwoordelijkheid is wat je niet kunt genereren. En precies daarom schrijf ik dit essay, ondanks vier open tabbladen, van de eerste tot de laatste letter zelf.

Ik vind het experiment geslaagd, al liep het anders af dan ik had verwacht. Ik heb geen winnaar gevonden. Wel vier zeer bekwame assistenten, van wie geen enkele wil of kan dragen wat in schrijven het belangrijkst is: het moment waarop iemand een zin neerzet en zegt: ja, dit is van mij en dit vind ik. Een machine kan alles schrijven. Alleen een auteur kan echt iets zeggen. En het verschil tussen die twee is het hele verschil dat ons nog rest.

// lees verderSuno v6: drie modellen, labels en einde oude versiesNieuwsBeste AI-vertaler: Google Translate vs DeepL vs 6 modellenBenchmarksWaarom AI-agents traditionele softwaretests breken in productieAI-overzicht

Kinetyra